Mật non và mật già khác nhau: kiểm và giữ mật ở phố

Đặt mua một chai mật ong dú về căn hộ, mở nắp ra thấy lớp bọt li ti trên miệng chai, ngửi chua hơn hôm trước. Phản xạ đầu tiên của nhiều người ở phố là nghi mình mua phải mật pha. Thật ra, rất nhiều trường hợp như vậy là mật non: mật thật, nhưng được lấy khi đàn ong chưa làm xong việc.

Người sống ở thành phố không có thùng ong để nhìn, chỉ có chai mật trên bàn bếp. Vậy nên bài này đứng từ phía người mua và người dùng: làm sao đoán chai mật mình đang cầm là non hay già, giữ nó thế nào trong một căn bếp nhỏ, và dùng mỗi loại vào việc gì cho khỏi phí.

Non hay già: chuyện xảy ra trong tổ trước khi tới tay mình

Ong dú đựng mật trong từng bầu sáp tròn. Bầu mới đổ đầy thì mật còn nhiều nước, vách bầu nhạt màu và mềm. Qua một thời gian, đàn quạt bớt hơi nước, đóng nắp bầu, vách bầu sẫm lại và cứng hơn. Lấy ở bầu thứ nhất là mật non, ở bầu thứ hai là mật già.

Người nuôi có nghề sẽ chờ. Người lấy vội vì cần hàng bán sớm sẽ chích cả bầu non. Khác biệt không nằm ở lúc đóng chai, mà ở ngày mở thùng.

Kiểm chai mật ngay trong bếp nhà mình

Không cần dụng cụ gì đặc biệt, chỉ cần một cái muỗng khô và vài phút:

Đây là dấu hiệu để tham khảo, không phải phép đo. Mỗi vùng hoa cho mật một màu, một mùi riêng. Muốn tìm hiểu kỹ hơn chuyện thật giả, xem thêm mục Phân biệt mật thật.

Giữ mật trong căn hộ nhỏ

Chỗ đặt chai

Bếp căn hộ thường nóng vì gần bếp ga, lò vi sóng, cửa kính hướng nắng. Mật ong dú, nhất là mật non, gặp nhiệt là men hoạt động ngay. Chỗ hợp nhất là ngăn mát tủ lạnh, không phải ngăn đá, không phải cánh tủ hay bị mở ra đóng vào liên tục.

Chai và nắp

• Chai thủy tinh, nắp vặn kín. Chai nhựa mỏng dễ ám mùi tủ lạnh.
• Không đổ mật mới vào chai cũ còn sót mật đã lên men.
• Chai lớn thì chia ra vài lọ nhỏ, lọ đang dùng mở hằng ngày, lọ còn lại đóng kín.

Thói quen dùng

Muỗng phải khô. Một giọt nước hay một chút trà dính muỗng cũng đủ làm mật trong chai loãng thêm và chua nhanh. Rót đủ dùng rồi cất lại tủ ngay, đừng để chai trên bàn suốt bữa sáng.

Dùng mỗi loại vào việc của nó

1. Mật non: dùng trong vài tuần đầu. Pha nước ấm vừa tay, pha chanh, rưới lên sữa chua, trộn nước chấm hoặc ướp món ăn. Vị chua thanh của nó hợp đồ uống mát.
2. Mật già: nếm trực tiếp một muỗng nhỏ để cảm được hương, chấm bánh mì, để dành làm quà. Giữ ngăn mát thì ổn định lâu hơn mật non.
3. Mật đã chớm bọt: nếu chỉ hơi chua, không mùi lạ, chuyển vào ngăn mát và dùng nấu nướng sớm. Nếu mùi rượu nồng, mốc hay vẩn đục bất thường thì bỏ.

Nhiều cách dùng khác có trong chuyên mục Cách dùng mật ong dú.

Mua ở đâu để khỏi đoán mò

Người ở phố khó kiểm từng thùng ong, nên nguồn hàng là thứ quyết định. Hỏi người bán lấy mật vào tháng nào, có chờ bầu đóng nắp không, giao hàng có giữ lạnh không. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh chỉ lấy bầu đã già và giữ mật lạnh sau khi lọc. Bên cạnh mật ong dú, trại còn có hộp quà mật để biếu, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú, và tổ giống cho ai muốn thử nuôi một thùng trên sân thượng. Ai muốn so mật của nhiều người nuôi khác nhau có thể xem thêm ở chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp